AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ VE MÜLKİYET HAKKI


Av. Güney Dinç, bu çalışma nedeniyle herhangi bir ekonomik destek almadığı gibi, kendisini  telif ücreti de ödenmemiştir.
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ VE  MÜLKİYET HAKKI*

Güney Dinç

I     -  GİRİŞ VE HUKUKSAL SÜREÇ
II    -  MÜLKİYET HAKKININ TANIMI VE İÇERİĞİ
1) Mülkiyet Hakkının Kazanılması,
2) Mülkiyet Hakkının Barışçıl Kullanımının Sınırlandırılması,
3) Mülkiyet Hakkının Sonlandırılması,
4) Mülkiyet Hakkının İçeriği.
III  -  MÜLKİYET HAKKININ SÖZLEŞME’NİN DİĞER MADDELERİ İLE
İLİŞKİSİ

1)  1 Numaralı Protokol’ün 1. Maddesinin Sözleşme’nin 8 ve 14.
Maddeleriyle Birlikte Uygulanması

2)  Mülkiyet Hakkının Adil Yargılanma Hakkı İle Birlikte
Değerlendirilmesi

IV – MÜLKİYET HAKKININ AİHM KARARLARI İLE KORUNMASI

1) Korumanın Yöntemi

2) Korumanın Boyutları

3) Uygulamadan Örnekler

a) Mülkiyet Hakkının Yasama Organınca Denetimi

b) Yargı Organlarınca Alınan Önlemler

c) Yürütme Organının Uygulamaları

ca) İmar Planları İle Getirilen Kullanım Sınırlamaları

cb) Kamulaştırmasız Elkoyma

cc) Kamusal Ruhsatlar ve Tarifeler
V  – ÜLKE SINIRLARINDAKİ DEĞİŞİMLER VE MÜLKİYET HAKKI

VI – AİHM KARARLARININ TÜRK HUKUKU ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ
VE
MÜLKİYET  HAKKI
I – GİRİŞ : HUKUKSAL SÜREÇ

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde mülkiyet hakkını düzenleyen bir kural bulunmuyordu. Aslında mülkiyetin korunması, Kapitalist Avrupa için son derece önemli ve belirleyici bir gereksinimdi. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği çevresinde örgütlenen komünist ve sosyalist yönetimlere karşı mülkiyetin korunmasını temel haklar arasında değerlendirmeyen bir yapılanmanın kapitalizm açısından yetersiz kalacağı açıktı.

Savaş yorgunu Avrupa’nın mülkiyet konusundaki tutumunu belirlemesini geciktiren geçerli nedenleri bulunuyordu. Öncelikle savaşın yakıp yıktığı kentlerin onarımı, bir çoğunun yeniden yapılması gerekiyordu. Kimi ülkelerin sınırları değişmiş, topraklarının bir bölümü başka ülkelerin egemenlik alanında kalmıştı. Nazi soykırımından kaçarak yaşamlarını kurtarabilenler, malvarlıklarını bırakarak başka ülkelere göçmüşlerdi. Devletler, böylesine karmaşık bir ortamda devinim olanaklarını kısıtlayıp ekonomik yükümlülüklerini arttıracak düzenlemeleri sakıncalı görmüş olabilirlerdi. Bu arada siyasal, ekonomik seçenekler konusundaki belirsizlikler de sürüyordu.

Yukarıda kısaca özetlediğimiz koşullarda mülkiyet hakkını da Sözleşme kapsamına almak amacıyla 20 Mart 1952 ‘de Paris’te imzalanan “İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya İlişkin Ek Protokol” , yeterli onaylar sağlandıktan sonra , 18 Mayıs 1954 ‘te yürürlüğe girdi.

Türkiye 19 Mart 1954  günlü ve 8662 sayılı  Resmi Gazete’de yayınlanan 6336 sayılı yasa ile AİHS’ni , Ek (1 numaralı ) Protokol ile birlikte onaylayarak ulusal hukukumuza kattı.


Kamusal  özgürlükleri düzenleyen AİHS’nde  ekonomik konulara çok az yer verilmişti. 2. maddedeki  zorla  çalıştırma yasağı, 11. maddedeki sendika hakkından sonra , 1 numaralı Protokol ile , mülkiyet hakkı da Sözleşme güvencesi altına alınmış oldu.

1 Numaralı Ek Protokol’ün mülkiyet hakkıyla ilgili 1. maddesini , Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce onaylanan yasanın diliyle aşağıya aktarıyoruz:

“Her hakiki veya hükmi şahıs mallarının masuniyetine riayet edilmesi hakkına maliktir. Herhangi bir kimse ancak amme menfaati icabı olarak ve kanunun derpiş eylediği şartlar ve devletler hukukunun umumi prensipleri dahilinde mülkünden mahrum edilebilir.

Yukarıdaki hükümler , devletlerin , emvalin umumi menfaate uygun olarak istimalini tanzim veya vergilerin veyahut da sair mükellefiyetlerin veyahut da para cezalarının tahsili için zaruri gördükleri kanunları yürürlüğe koymak hususunda malik bulundukları hukuka halel getirmez.”

II – MÜLKİYET HAKKININ TANIMI VE İÇERİĞİ :

Maddenin 1. paragrafında açık bir tanım verilmeksizin “ malların masuniyeti” nden söz edilmiş ayrıca hukukun genel ilkeleri çerçevesinde kişinin “mülkünden mahrum edilebileceği” belirtilmiştir. Bu yaklaşım , mülkiyet hakkının  kapsamının  ve elde ediliş yöntemlerinin  ulusal hukuklara  bırakıldığını , kısıtlamaların ise  ulusal  düzenlemeleri de  aşarak , genel ilkeler doğrultusunda  yürütüleceğini  benimsemiştir.

Devletlerin kamu yararı açısından  etkinlik  alanlarına  değinen ikinci paragrafta ise , “mallar, vergiler, diğer yükümlülükler  ve para cezaları” sözcükleri geçmektedir. Ayrıcalıkları  belirtmek amacıyla da yazılmış olsa, bu kavramların da mülkiyet hakkının öğeleri arasında düşünüldüğü  anlaşılmaktadır.

1 numaralı Ek Protokol’ün onaylandığı yıllardaki belirsizlikler nedeniyle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de oldukça gevşek bir denetim izledi. Mülkiyet hakkının protokole koşut olarak AİHM’nce yorumunu dört alt başlık altında değerlendiriyoruz :
1) Mülkiyet Hakkının Kazanılması :

Mahkeme kararlarında, mülkiyet hakkının
kazanılmasının Sözleşme güvencesi altında bulunmadığı vurgulanmaktadır. Gerçekten de, protokolün 1. maddesi, varolan, edinilmiş bir hakkın kullanımı ve korunmasıyla ilgilidir. Protokol, gelecekte elde edilecek malvarlığıyla ilgili güvenceler içermemektedir.

2) Mülkiyet Hakkının Barışçıl Kullanımının Sınırlandırılması :

Mahkeme, üye ülkelere, hakkın özünü ortadan
kaldırmamaları koşuluyla, izledikleri ekonomik ve siyasal politikalar doğrultusunda mülkiyetin barışçıl kullanımını sınırlandırmaları açısından oldukça geniş yetkiler tanımaktadır. Mahkeme, bu konularda en doğru değerlendirmelerin ulusal organlarca gerçekleştirileceği görüşündedir. Mülkiyetin kullanımına getirilen sınırlamalara karşı ulusal yargı yolu kapatılmışsa ya da bu anlama gelebilecek kısıtlama ve engeller konulmuşsa, Mahkeme, Sözleşme’nin bütünlüğü doğrultusunda yargısal denetimini sürdürmektedir.

3) Mülkiyet Hakkının Sonlandırılması :

Protokol’ün 1 maddesinin 1. paragrafında belirtildiği
gibi devletler, kamu yararı amacıyla ve yasa ile mülkiyet hakkını sonlandırabiliyorlar. Mahkeme, kamu yararının belirlenmesinde de ulusal organların önceliğini ve etkinliğini benimsiyor. Açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değil ise, ulusal organlarca kamu yararına uygun görülen işlemler, Mahkeme’ce de Sözleşme’ye uygun bulunmaktadır. Malvarlığından yoksun bırakılan kişinin zararların, yitikleriyle orantılı bir bedel ödenerek giderilmesi gerekmektedir.

Mahkeme, ulusal yargı kararlarının geciktirilmesi ya da hiç uygulanmaması yoluyla mülkiyet hakkı yönünden kişilere verilen zararları, açık sözleşme ihlalleri olarak değerlendiriyor.

4) Mülkiyet Hakkının İçeriği :

Geleneksel hukuk anlayışında olduğu gibi, ulusal
yasalarımızda da mülkiyet hakkı, belli bir malvarlığı üzerindeki egemenlik biçiminde algılanıyor. Malvarlığı, genellikle bir takım somut nesnelerden oluşuyor. Bu konudaki en kapsamlı tasnif, taşınır ve taşınmaz mallar ayrımı oluyor. Önalım, geri alım, kullanma, oturma, yararlanma, taşınmaz yükümlülüğü gibi tapu siciline işlenen haklar, doğrudan doğruya mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmiyor.

AİHM, Sözleşme’nin açık bir tanım vermemesine karşın, mülkiyet hakkını çok geniş olarak yorumladı. Temelleri Roma Hukuku’na kadar uzanan geleneksel mülkiyet tanımlarını bir yana bırakarak, parasal değeri olabilen, nesnel ya da soyut hemen her konuyu mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirdi.

Mülkiyet tanımının böylesine geniş bir içerik kazanmasında, Sözleşme’nin 6/1. maddesindeki  “..medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili nizalar..” deyimi de etkili oldu. Mahkeme, yargısal denetimini yaparken ulusal tanımlarla bağlı olmadığından, uyuşmazlık konusu olayların niteliğini Ek Protokol’ün 1.maddesindeki mülkiyet hakkı ve Sözleşme’nin 6/1. maddesindeki medeni hak ve yükümlülükler deyimleriyle birlikte belirliyor. Mahkeme’nin bu yaklaşımı, ulusal tanımları anlamsız ve geçersiz kılmıyor. Ancak ulusal hukuka göre mülkiyet hakkı içerisinde değerlendirilmeyen, kira, işçi ücretleri, haksız tutuklama tazminatı gibi daha bir çok konunun AİHM’nce bu tanım kapsamında ele alınıp karara bağlanabileceğinin bilinmesi gerekiyor.

Örneğin, kiracılar derneği ödentisi (Langborger / İsveç 1989), içki ruhsatı (Tre Traktörer AB / İsveç 1989) Şirket hisse senetleri (Bramelid ve Malmström / İsveç 1979 ), patent hakları (Smith Kline ve French Laboratories / Hollanda 1990), çarpışan gemilerle bağlantılı hasar tazminatı (Pressos Compania Naveira SA / Belçika 1995 ), sinemanın müşterileri (Latridis / Yunanistan 1999), mülkiyeti kanıtlanamayan  Van Gogh tablosuna zilyedlik (Beyeler / İtalya 2000), avukat stajyerinin ücretsiz çalıştırılması (Van DerMuselle  /  Belçika 1983) , imar planları ile getirilen geçici veya uzun süreli yapılaşma yasakları (Sporrong ve Lönnroth / İsveç 1982), (Allan Jakobsen / İsveç 1989), doğal sit kapsamına alınan taşınmaza getirilen kullanım sınırlamaları (Derlemaas / Hollanda 1991 ), benzin istasyonu işletme ruhsatı (Benthem / Hollanda 1985), mahkemece bir kitabın zor alımına  karar verilmesi (Handyside /İngiltere 1976), kaçak altın sikkelerin zoralımı (Agosi /İngiltere 1986) , kilise vergisi (Darby/ İsveç 1990), itfaiye hizmetine katılım vergisi (Karlheinz Schmidt / Almanya 1994) , taşınmaz kiralarına devletin müdahalesi (Mellacher ve diğerleri / Avusturya 1989) , uçak ve gemi sanayinin millileştirilmesi (Lithgow ve diğerleri / İngiltere 1986), meslek odalarına üye olma zorunluluğu getirilmesi (Van Marle / Hollanda 1986), kamulaştırma işlemleri (Erkner ve Hofauer/Avusturya 1987) ve  (Poiss / Avusturya 1987), özel yasa ile kişisel taşınmazlara kamulaştırma yapılmadan bedelsiz el konulması Papamichaloupoulas / Yunanistan 1991), 1974 Kıbrıs müdahalesi nedeniyle taşınmazlarından yararlanamayan kişinin tazminat istemleri (Loizidou /Türkiye 1995, 1996, 1998 ) ,(Demades / Türkiye 2003), (Eugenia Michaelidou Developments Ltd and Michael Tymvios / Türkiye 2003) yüksek enflasyona karşın kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesi (Akkuş / Türkiye 1997), (Aka / Türkiye 1998), hükümet güçlerinin konutları yakması (Selçuk ve Asker / Türkiye 1998), tescil edilmiş marka (Anheuser – Busch/Portekiz 2003), emekli aylıkları (Müller/  Avusturya 1997), haksız tutuklama tazminatı (Göç/Türkiye, 2002) mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilen uygulamalardan bazılarıdır.
III – MÜLKİYET HAKKININ SÖZLEŞME’NİN DİĞER
MADDELERİ İLE İLİŞKİSİ :

Sözleşme kapsamında oldukları belirlenen haklar, ilgileri ölçüsünde Sözleşme’nin diğer maddelerinin de uygulama alanına girebilmektedir. Mülkiyet hakkının tartışıldığı  dava, 6.madde bağlamında, “..medeni hak ve vecibelerle ilgili bir niza..”dır. Böylece hem 1 Numaralı Protokol’ün 1 maddesinin, hem de Sözleşme’nin 6. maddesindeki “adil yargılanma” güvencelerinin korunması altındadır. Eğer mülkiyet hakkı çiğnenen kişi, sorununu çözmeye yetkili ulusal bir organa başvurma olanağından yoksun bırakılmışsa, Sözleşme’nin 13.maddesinin de ihlali söz konusu olabilmektedir. Olayda herhangi bir nedenle ayrımcılık yapılması durumunda, 14. madde de uygulanabilmektedir.

Tek başına Sözleşme’nin  korunması altında görülmediği halde, diğer maddelerle birlikte ele alındığında ,Sözleşme ihlali olarak değerlendirilen olaylar, hukuksal korumanın boyutlarını genişletmektedir. Sözleşme’nin  8. ve 14. maddelerini 1 Numaralı Protokol’ün 1.maddesiyle ilişkilendiren Marckx / Belçika davasını ve bu süreci bütünleyen diğer kararları aşağıda özetliyoruz.

1)  1 Numaralı Protokol’ün 1. Maddesi’nin Sözleşme’nin 8.
ve 14. Maddeleriyle Birlikte Uygulanması  :

Konu, evlilik dışı çocuğun annesinden ve diğer yakınların-
dan alacağı miras paylarıyla  ilgilidir. Bn. Paula Marckx ile kızı Alexandra’nın iç hukuk yollarına gitmeksizin yaptıkları başvurunun karara bağlanmasından  önce, Belçika yasaları evlilik dışı doğan çocuğun annesinden alacağı mirası önemli ölçüde kısıtlıyordu. Başvurucular, gelecekte kendilerine de uygulanacak olan bu yasanın Sözleşme’nin 8. maddesindeki aile yaşamına saygı, 14. maddesindeki ayrımcılık yapmama ve Ek 1.Protokol’ün  1.maddesindeki mülkiyete saygı ilkelerine aykırı düştüğünü ileri sürdüler.

Mahkeme, 1 numaralı protokolün l. maddesinin, mülkiyetin barışçı yollardan kullanılma ilkesini içermesi nedeniyle, yalnızca mülkiyet hakkını elde etmiş kişilere uygulanabileceğini, Sözleşme’nin mülkiyet hakkının miras veya diğer yollarla kazanılmasını güvence altına almadığını belirterek , olayda mülkiyet hakkına ilişkin düzenlemenin tek başına uygulanamayacağına karar verdi.

Ancak Mahkeme, Belçika Yasası’nın evlilik dışı çocuğun annesinden alacağı miras olanaklarını kısıtlaması, yakın akrabaları yoluyla annesine düşecek mirastan yararlanma olanağını ortadan kaldırması ve annenin miras bırakma hakkını sınırlandırması nedenleriyle, konunun 8. madde ile birlikte değerlendirildiğinde, aile yaşamına saygı açısından ayrımcılık oluşturduğu görüşüne vardı :

Ayrımcılığı bir kez de mülkiyet hakkı yönünden tartışan Mahkeme, “..kişinin mülkleri üzerinde tasarrufta bulunmasının, hakkın özünü oluşturmasına karşın, evli olmayan annenin çocuğuna bağışta bulunmasının yasa ile kısıtlanması nedeniyle..” mülkiyet hakkı yönünden ayrımcılık yasağının ihlal edildiği görüşüne vardı. (Marckx / Belçika 1979)

Belçika, AİHM’nce eleştirilen yasalarını yenilemekte oldukça gecikti. Ancak 1987 yılında gerçekleştirilen bir yasa değişikliği ile ayrımcılığa neden  gösterilen kuralları Sözleşme’ye uygun duruma getirdi.

Marckx davasına benzeyen bir olay, Avusturya’da da yaşandı. Annesinin ölümü üzerine mirasçı niteliğini kazanan başvurucu, evlilik dışı doğması nedeniyle miras hakkının yasa ile kısıtlanmasının ayrımcılık yasağına aykırı olduğunu ve mülkiyet hakkının çiğnendiğini ileri sürdü.

AİHM, Sözleşme’nin günün koşullarına uygun yorumlanması gereken bir belge olduğunu vurgulayarak, evlilik içi çocuk ile evlilik dışı çocuk arasında miras konusunda farklı uygulamalara gidilebilmesi için çok ağır nedenlerin bulunması gerekeceği, farklı uygulamaların ancak doğum dışı ölçütlere dayandırılabileceği görüşüyle, başvuru konusu olayda ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar verdi.

Mahkeme’nin, ileride karşılaşabileceği olayların çözümünde seçenek çeşitliliğini korumak için açık kapı bırakma eğilimlerini de içeren karar, Avusturya’nın 1990 yılında gerçekleştirdiği bir yasa değişimi ile uygulamaya konuldu. (İnze / Avusturya 1987)

Belçika’da evlilik dışı çocuğun miras payı, başka bir dava nedeniyle bir kez daha gündeme geldi. Davacı, Marckx kararından önce ölen babaannesinden ve karardan sonra ölen dedesinden miras istemekteydi.

Yerel Sulh Hukuk Mahkemesi, AİHM’nin 13 Haziran 1979 günlü Marckx kararının bu konuyu çok açık ve doğru bir biçimde çözdüğünü belirterek, o sırada ayrımcılığı sürdüren yasanın henüz yürürlükte olmasına karşın, kararını davacı istemleri doğrultusunda verdi.

Üst  Mahkeme ve Yargıtay ise, Sözleşme’nin devlete negatif bir yükümlülük getirdiğini, ancak 8. maddenin Belçika devletine, maddenin öngördüğü türde yasal düzenlemelerde bulunmasını zorunlu kılan pozitif  bir edim yüklemediğini, devletin elinde bu konularda çeşitli olanaklar bulunduğunu, yeterince açık olmayan 8.maddeye dayandırılan mirasta eşitliğin sağlanması konusunun yargının değil, yasama organının görevine girdiğini, Marckx kararının iç hukukta doğrudan uygulanabilirliği bulunmadığını belirterek, davacının istemlerinin reddine karar verdiler.
Konuyu değerlendiren AİHM. Marckx kararından önce gerçekleşen babaannenin miras taksiminin, hukuksal istikrarı da gözeterek yeniden yargılama konusu yapılmasına gerek olmadığına karar verdi. Marckx kararından sonra ölen dedenin mirasının ise, evlilik dışı doğan çocuğun miras hakkını ilgilendirmesi nedeniyle bu konudaki uyuşmazlığın AİHM’nin önceki kararı doğrultusunda çözülmesi gerektiğini belirtti. Mahkeme, olayın Marckx davası kararı ile tam bir örtüşme durumunda olduğunu, Sulh Hukuk Mahkemesi’nin bu gerçeği görmesine karşın, Üst Mahkeme’nin ve Yargıtay’ın kararı iç hukukta doğrudan uygulamalarına hangi gerekçelerin engel olduğunun anlaşılamadığını, ayrımcılığı yasaklayan kuralda açık olmayan ve eksik bir nokta bulunmadığını vurguladı. Mahkeme ayrıca, ulusal düzeyde Sözleşme’ye uyumun sağlanması için mevzuatın baştan sona gözden geçirilerek kapsamlı bir hukuk reformu yapılması zorunluluğu bulunmadığının altını çizdi. Sözleşme’nin 53.maddesinde devletlerin yükümlülüklerini yerine getirirlerken uygun araçları seçmeleri için tanınan serbestinin, ancak on yılda bir yasanın değişimini gerçekleştirinceye kadar Sözleşme’den doğan sorumluluklarının askıya alınmasına olanak vermediğini  vurgulandı. Mahkeme olayda, aile yaşamına saygı bakımından ayrımcılık yasağının çiğnendiğine karar verdi. (Vermaire / Belçika 1991)

Vermaire kararında, Mahkeme, önüne getirilen uyuşmazlığı çözmekle kalmamış Marckx kararını yaşama geçirmekte geciken Belçika’yı ve özellikle üst mahkemeleri ağır biçimde eleştirmiştir.

AİHM, daha önce ilkesel yönden görüşünü açıkladığı konuların benzeri olan başvuruların aynı ülkeden art arda gelmesi durumunda katı bir tutum izlemektedir. Mahkeme, Vermaire kararında bu geleneksel yaklaşımını bir kez daha ortaya koymuştur.

2) Mülkiyet  Hakkının Adil Yargılanma Hakkı İle Birlikte
Değerlendirilmesi :

Hollanda’da Belediye’den aldığı ruhsata dayanarak benzin istasyonu açan kişinin işyeri, daha sonra Danıştay İdari Dava Dairesi’nce verilen bir karar nedeniyle kapatılmış, ruhsatı iptal edilmiştir. Başvurucu konuyu iç hukuk yollarına gitmeden AİHM’ ne götürürken, mülkiyet hakkı ihlaline dayanmamış, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkemede görülmemesi nedeniyle Sözleşme’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Konuyu öncelikle Sözleşme bağlamındaki menfaat ilişkisi açısından değerlendiren Mahkeme, uyuşmazlığın 6/1. maddede yer alan “..medeni hak ve vecibelerle..” ilgili olması nedeniyle, başvurunun özünün incelenmesine geçmiştir.

AİHM, Hollanda Danıştayı İdari Davalar Dairesi’nin yetkilerinin yalnızca öneri niteliğinde görüş bildirmekle sınırlı olduğunu, kararlarının Kraliyet katında bağlayıcılığının bulunmadığını, Kraliyet kararnamelerinin de Parlamento’ya karşı sorumlu durumdaki Bakanlık’ın idari işlemleri düzeyinde kalması nedeniyle bağımsız ve yansız bir mahkemede yargılama yapılmadığını saptayarak Sözleşme’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi. (Benthem / Hollanda 1985)

Bu karar üzerine Hollanda 1 ocak 1988 de yürürlüğe giren geçici bir yasa ile Danıştay  İdari Davalar Dairesi’ne yargılama yetkilerini tanımış, kuruluşu bir yargı yeri niteliğine dönüştürmüştür.

Hollanda’da sığır çiftliği olarak işlettiği taşınmazının doğal sit kapsamına alınması nedeniyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamalara karşı ulusal düzeyde gidebileceği yargı yeri bulunmadığını ileri süren bir başka yakınmacı, uyuşmazlığı Strasbourg’a taşımıştır.

AİHM, mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamaların Sözleşme’nin 6/1. maddesi kapsamında “medeni haklarla ilgili” bir uyuşmazlık olması nedeniyle olayda 6.maddenin uygulanabileceğini kararlaştırmıştır.                               Ancak Hollanda’da üst düzeydeki idari kurumların adil yargılama güvencelerinden yoksun bulundukları kuşkusu üzerine, idari kararların tam anlamıyla hukukilik denetimlerinin yapılabilmesi için hukuk mahkemelerine başvurulabileceği yolunda oluşan yeni içtihadı göz önünde bulundurarak, iç hukuk yolları tüketilmeden getirilen başvuruyu reddetmiştir. (Derlemaas / Hollanda 1991)

Her iki uyuşmazlığın doğduğu tarihler ile AİHM’nin kararlarına kadar geçen sürelerde gerçekleşen yasal değişimleri beklemeksizin, idari işlemlerde oluşan denetim boşluğunun Hollanda hukuk mahkemelerinin ürettikleri kararlarla çözüme bağlandığı anlaşılmaktadır.
IV – MÜLKİYET HAKKININ AİHM KARARLARI İLE
KORUNMASI :

1) Korumanın Yöntemi :

AİHM ,mülkiyet hakkı konusundaki bir uyuşmazlığı değerlendirirken aşağıdaki ölçütleri araştırmaktadır :

–  Uyuşmazlığın konusu, Ek Protokol’ un  1. maddesindeki “mülkiyet hakkı” tanımına girmekte midir?

Yukarıda da  değindiğimiz gibi, her türlü  taşınır ve taşınmaz mallar ile alacaklar, parasal değeri olan birikimler mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmektedir.

–  Mülkiyet hakkına bir müdahale yapılmış mıdır ?

Koruma, kural olarak gelecekteki beklentilere  değil, edinilmiş haklara yöneliktir. Mülkiyet hakkına el atılması, genellikle üç türlü olmaktadır. Mülkiyetten yoksun bırakma, kullanımın sınırlandırılması ve hakkın özüne yönelik müdahaleler.

Mülkiyet hakkını etkileyen girişimlerin doğrudan kamusal organlar eliyle uygulanması gerekmemektedir.Bireyler arasındaki uyuşmazlıkların çözümündeki hukuka aykırılıklar yada çözümsüzlüğün kurumlaştırılması gibi durumlar kamusal erklerin işleyişi ile bağlantılı olduğundan bu tür olayların sorumluluğu da, ilgili devletlere ait bulunmaktadır.Egemenlikleri  altındaki bölgelerde  mülkiyet hakkına saygıyı, malların dokunulmazlığını sağlamak devletlerin görevidir.

-  Müdahalenin yasal ve hukuksal temelleri var mıdır?
Ulusal yasaları çok fazla önemsemeyen AİHM, haklara yönelen kamusal müdahaleleri değerlendirirken, öncelikle ulusal hukuktaki temellerini araştırmaktadır.Böylece iç hukukta  dayanağı bulunmayan gelişigüzel uygulamaları önlemeyi amaçlamaktadır.Ulusal hukuka aykırı düşen  el atmalar, Sözleşme hukukuna da uyumlu bulunmamaktadır.

–  Müdahale genel çıkarlara ve kamu yararına yönelik midir ?

Bu aşamada el atmanın amacı araştırılmaktadır. İzlenen amaç açısından keyfiliğin önlenmesi, işlemin kamu yararına ve toplumun genel çıkarlarına  yönelik olmasıyla sağlanmaktadır. Ancak yukarıda da belirttiğimiz gibi, Mahkeme, kamu yararının ölçütlerini ve önceliklerini belirlemekte en doğru değerlendirmelerin ulusal organlarca yapılabileceği görüşündedir.

–  Müdahale orantılı mıdır ?

Kanımca, Uluslarası denetimin özü bu nokta üzerinde yoğunlaşmaktadır.Mahkeme’ ye göre “ …bireyi mülkiyet hakkından yoksun kılan önlemin yasalarla korunan kamu yararına yönelmiş olması yeterli değildir. Aynı zamanda başvurulan amaç ile izlenen yöntem arasında adaletli bir dengenin kurulmuş olması   gerekir.” (Ashingdane / İngiltere 1985 )

2) Korumanın Boyutları :
Mülkiyet hakkının konusunu ve türlerini çok
geniş olarak ele alan AİHM, korumanın boyutları konusunda aynı yaklaşımı göstermemiştir. Mülkiyet hakkının bireysel açıdan medeni ve ekonomik hakların başında gelmesine karşın içeriği, devletlerin ekonomik ve sosyal politikaları ile doğrudan bağlantılıdır. Kamu hizmetlerinin yürütülmesi, gelir dağılımındaki adaletsizliklerin yumuşatılması, çalışanlarla işverenler, kiracılar ile mülk sahipleri, tüketiciler ile üreticiler arasındaki sorunlara dengeli çözümler getirilmesi hükümetlerin başlıca görevleri arasında  bulunmaktadır. Bu konularda alınacak siyasal kararların mülkiyet ilişkilerini etkilememesi olanaksızdır.

Canlı bir akış izleyen ekonomik yaşam, kendi kurallarını da birlikte getirmektedir. Ekonomik ilişkileri denetim altında tutmak amacıyla ekonomi dışı yöntemlere başvurulması olumsuz sonuçlar verebilmektedir. Ülke ekonomilerini örgütleyip işlerliği olan uygulamaları gerçekleştirmek, ulusal organların siyasal sorumluluğu altındadır. Bu olgular 1 Numaralı Ek Protokol’ün 1.maddesinin düzenlenmesinde etkili olmuştur. Maddede, mülkiyet hakkı konusunda sıkı bir denetim öngörülmemiştir. Diğer maddelerde tanımlanan temel haklardan  ayrı olarak, birinci maddenin ilk paragrafında, kişinin mülkiyetinden yoksun bırakılma neden ve koşullarının öne çıkarılması yoluyla, amaçlanan korumanın çatısı kurulmuştur.

Ek Protokol’ün 1.maddesinin bir başka özelliği de, ulusal kurallara daha geniş bir uygulama alanı tanımasıdır. Maddenin ikinci paragrafında geçen, “..devletlerin, emvalin umumi menfaate uygun olarak istimalini tanzim..” yetkisi, ulusal yasalar eliyle uygulamaya konulacaktır. Sözleşme keyfiliği önlemekte, ancak hukuksallığın ölçütlerini, öncelikle kamu yararını gözeten ulusal yasalara bırakmaktadır.
Madde’de geçen kişinin “..devletler hukukunun umumi prensipleri..” içinde mülkiyetinden yoksun bırakılabileceği konusundaki kuralı, Avrupa Konseyi’nin kuruluş gerekçelerine göre yorumlamak uygun olacaktır. Avrupa Konseyi Sözleşmesi’nde, AİHS’nde, diğer protokol ve sözleşmelerin giriş bölümlerinde değişik, ancak benzer sözcüklerle yer alan “Siyasal gelenekler, idealler, özgürlükler ve hukukun üstünlüğü bakımından ortak bir mirasa ve benzer düşüncelere sahip olan Avrupa Ülkeleri..” nin temel ekonomik özelliği kapitalizmdir. Maddede yollama yapılan devletler hukukunun genel ilkelerini, kapitalist ekonomi ve onun üstyapısını oluşturan Avrupa demokrasisinin kuralları içerisinde değerlendirmek uygun düşecektir. Siyasal yetke üzerinde egemen olan uluslar üstü kapitalizmin korunması, mülkiyet hakkının da insan hakları sürecinde ele alınmasını gerektirmiştir.
Bu olguları gözeten AİHM, ulusal organlara geniş bir takdir yetkisi tanımıştır. Kendisini, ulusal organların yerine koyarak, onlar adına karar verme konumunda görmemiştir.
Mahkeme’ye göre, “toplumlarını ve gereksinmelerini doğrudan bilmeleri nedeniyle ulusal organlar neyin kamu yararına olduğunu uluslararası yargıçlara oranla çok daha iyi saptama olanağına sahiptirler. Bu nedenlerle AİHS ile oluşturulan koruma düzeni içerisinde mülkten yoksun bırakılma uygulamasına haklılık kazandıracak kamu yararının varlığı ve alınacak önlemler konusunda ilk değerlendirmeyi ulusal organlar yapmaktadır…Sözleşme’nin koruduğu diğer konularda olduğu gibi, mülkiyet konusunda da ulusal organlar belli bir takdir yetkisine sahiptirler.(James ve Diğerleri /İngiltere 1986 )
Mahkeme, ulusal organların takdir yetkisinden söz ederken, konuyu  yalnız ulusal yargı kararları ile sınırlamamaktadır. Ekonomik ve sosyal politikaları uygulayan yasama organının geniş takdir yetkisini de doğal karşılamakta, ulusal düzeyde kamu yararının ölçütlerini belirlemeye  yetkili bulunduğunu kabul etmektedir.(Mellacher /Avusturya 1989)

Mahkeme, toplumun genel çıkarları ile bireylerin mülkiyet hakları arasında adaletli bir dengenin kurulmasını öngörmüş, bir çok olayda, kamu yararı amacıyla yasal yollardan gerçekleştirilen işlemlerin tüm yükünün belli kişi yada kişiler üzerinde bırakılmasını orantısızlık nedeniyle Sözleşme ihlali olarak değerlendirmiştir.
3)  Uygulamadan Örnekler :

Avrupa Konseyi’ne üye ülkelerin, yasama, yürütme ve yargı organlarınca gerçekleştirilen uygulamalar nedeniyle, AİHM’nin ulusal gelişmeleri değerlendiren kararlarından bazı örnekleri aşağıda özetliyoruz:

a)  Mülkiyet Hakkının Yasama Organınca
Denetimi :

Yasama organınca mülkiyet hakkının denetimi , 1967 yılında İngiltere’de yürürlüğe konulan bir yasa ile, mülkiyetin el değiştirilmesi yoluyla sonlandırılması biçiminde uygulanmıştır. Kira Reform Yasası, Londra’nın çok değerli bir semtindeki Westminster Dükü’nün sahip olduğu 2000 konutun, çok düşük bedellerle kiracıların mülkiyetine geçmesine olanak sağlamıştır. 21 yıl ve daha uzun süreli kira sözleşmelerine uygulanan yasa, kiracılara, kiraladıkları taşınmazları geçerli piyasa değerlerinin altında kalan bedellerle satın alma hakkını vermiştir. Başvurucuya göre, bu olay nedeniyle Dük’ün zararı yaklaşık 2.000.000 sterlindir.

Başvurucular, taşınmazların bir kişiden alınıp başka kişilere verilmesinde kamu yararı olamayacağını ileri sürmüşlerdir. Bu görüşe katılmayan Mahkeme, mülkün zorunlu olarak kişiler arasında el değiştirmesinin de kamu yararına ve meşru amaçlara yönelik olabileceğini benimsemiştir.

Mahkeme, Kira Reformu Yasası’nın sosyal adaleti amaçlaması nedeniyle kamu yararına yönelik olduğunu belirtmiştir. “Üye devletlerin hukuksal sistemlerinde karşılığında herhangi bir tazminat ödenmeksizin kişisel mülklerin alınmasının ancak istisnai durumlarda kabul edilebileceğini..” vurgulayan Mahkeme, tazminat ölçütleri konusunda” taşınmazın değeri ile makul oranda bağlantılı bir bedel ödenmemesinin, orantısızlık..” sayılacağı görüşünde olmuştur.

Ancak Mahkeme’ye göre 1.numaralı protokolün 1.maddesi, “her koşulda tam ve eşit tazminatı güvence altına almamaktadır. Ekonomik reformlara dönük olarak ya da daha fazla sosyal adaleti sağlamak için alınan önlemlerde olduğu gibi kamu amacının bulunduğu meşru durumlarda uygulanacak tazminat mülkün gerçek piyasa değerinin altında kalabilir.”

Mahkeme, Westminster Dükü’nün taşınmazlarının gerçek piyasa değerini almamasına karşın, kiracılarına, yaklaşık olarak arsa değerine yakın bir ödeme yapmaları nedeniyle, adil dengenin kurulduğu görüşünde olmuştur. Arsalar üzerindeki yapılar için ise, Dük’e herhangi bir ödeme yapılmamıştır. Bu sonucun açıkça kiracıların yararına olduğunu kabul eden mahkeme, çok uzun yıllardan beri süregelen sözleşmeler nedeniyle kiracıların, taşınmazların bakım, onarım ve iyileştirmeler için yaptıkları harcamalarla, yapıların karşılığını da  ödemiş sayılabilecekleri görüşünde olmuştur. Olayda, 1 numaralı protokolun 1.maddesinin ihlal edilmediğine karar verilmiştir. (James ve Diğerleri/ İngiltere, 1986)

İngiltere’den bir başka örnek te, 1977 yılında yürürlüğe konulan Uçak ve Gemi Sanayileri’nin millileştirilmesi yasasıdır. Gemi ve uçak üretim tesisleri millileştirilen başvurucular, işlemin haklılığını tartışmaksızın kendilerine ödenen tazminatların yetersizliğinden yakınmışlardır. Hükümet, şirket hisselerinin değerlerini, yaklaşık üç yıl önceki koşullara göre belirlemiştir. Böylece, millileştirme programlarının kamuoyunca bilinmesinden sonra hisse değerlerindeki yapay artışlardan etkilenmemek istemiştir.Başvurucular ise, ulusallaştırmanın gerçekleştirildiği tarihlerdeki hisse değerlerinin tazminatın ölçüsü olması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

AİHM, “mülkün, gerçek değeri ile uyumlu bir bedel ödenmeksizin alınması, olağan koşullarda 1.madde kapsamında haklı görülmeyen orantısız bir müdahale oluşturacaktır. Ancak 1.madde, her koşulda tam bir tazminat hakkını güvence altına almamaktadır. Ekonomik reform önlemlerinde veya daha fazla sosyal adalet sağlamayı amaçlayan etkinliklerde geçerli olan ‘kamu yararı’ ile ilgili meşru hedefler söz konusu olduğunda, gerçek piyasa değerinin altında kalan bir tazminat da geçerli olabilir.” görüşünde olmuştur.

Tazminat ölçütlerinin mülklerin türüne ve el konulma koşullarına bağlı olarak değişebileceğine değinilen kararda, “..bu davada AİHM’nin inceleme yetkisi tazminat kararının Birleşik Krallık’ın geniş takdir hakkının dışında kalıp kalmadığının belirlenmesi ile sınırlıdır. Kararın geçerli bir temelden yoksun bulunduğu açıkça ortaya çıkmadığı sürece, yasama organının değerlendirmeleri, AİHM’nce de saygıyla karşılanacaktır.” denilmiştir.

Bu kararın ilginç bir yanı da, başvurucuların, kendilerine ödenen tazminatın, 1.maddenin ikinci tümcesindeki uluslararası hukukun genel ilkelerine” uygun düşmediği yolundaki savları karşısında, Mahkeme’nin, uluslararası hukukun genel ilkelerine yollama yapan kuralın ancak yurttaş olmayanlar için uygulanabileceği, yurttaşların bu düzenlemeden yararlanamayacakları yolundaki görüşüdür. (Lithgow ve Diğerleri/İngiltere,1986)

AİHM’nin, Ek protokolün 1. maddesinde sözü edilen “uluslararası hukukun genel ilkeleri” kavramını daha 1986 yılında, günümüzde “küreselleşme” adıyla da anılan uluslararası kapitalizmin çıkarlarına uygun yorumladığı görülmektedir. Üye devletlerin kendi yurttaşlarıyla ilgili sosyal politikaları nedeniyle çok geniş takdir hakkına sahip olduklarının kabul edilmesine karşın, yabancıların malvarlıkları konusunda bu yetki daraltılmaktadır. Böylece yabancı yatırımların korunması yoluyla ülkeler arasındaki sermaye hareketlerine güvence verilmiş olmaktadır.

Avusturya’da 1981 yılında yürürlüğe konulan yeni bir kira yasası, daha önce kiralanan taşınmazları da etkilemiştir. Yeni yasadan sonra, kiracısı ile karşılıklı olarak bağıtladıkları sözleşmeden daha az kira almak durumunda kalan başvurucu, ulusal düzeyde açtığı davalardan olumlu sonuç alamamıştır.

AİHM, kiralarda indirim yapılmasına neden olan yasanın mülkiyet hakkına yönelik bir müdahale olduğunu kabul etmiştir. Ancak müdahale, başvurucuları mülklerinden yoksun bırakmadığı gibi kiralamalarını ya da satmalarını engelleyen ve böylece mülkiyet haklarını kullanmalarını ortadan kaldıran fiili veya hukuki bir kamulaştırma anlamına gelmemektedir. Yeni kira yasası, mülkiyet hakkının kullanımını denetlemektedir. Yasama organı konut politikaları gibi toplumun büyük kesimlerini ilgilendiren ekonomik ve sosyal alanlarda uygulayacağı yöntemleri seçerken geniş bir takdir yetkisine sahiptir. Yasama organının açıkça hukuksal temelden yoksun bulunacak girişimler dışındaki takdir hakkına Mahkeme’ce müdahale edilmesi söz konusu değildir.

Mahkeme, “..genel kamu yararını sağlamak gibi meşru bir amaca yönelik olduğunu” benimsediği yasanın, izlenmekte olan politikanın başarısını gerçekleştirmek için, daha önce bağıtlanmış bulunan kira sözleşmelerini etkileyen önlemler almasının olanaklı olduğunu, başvurucuların bu önlemler nedeniyle bir miktar zarara uğramakla birlikte, “..kiraları denetim altına almak için yeni bir düzen getiren ve eşdeğerdeki konutlara eşit kira ödenmesini sağlayan yasanın genel nitelikte kurallar içermesi zorunlu olduğundan, ayrıcalıklı uygulamaların bu kuralı uygunsuz ve orantısız bir konuma düşürmemesi nedeniyle orantılı bulunan müdahalenin mülkiyet hakkını ihlal etmediğine” karar verdi.(Mellacher ve Diğerleri/ Avusturya, 1989)
b) Yargı Organlarınca Alınan Önlemler :

“Küçük Kırmızı Ders Kitabı” adlı, çocuklara yönelik cinsel bilgiler içeren kitabın yayıncısı müstehcen yayın yapmaktan yargılanmış ve suçlu bulunmuştur.Mahkeme, para cezası ile birlikte kitapların zoralımına  karar vermiştir. Toplatılan kitaplar yakılmıştır.

AİHM, kitabın toplatılıp yayıncının cezalandırılması biçiminde ortaya çıkan müdahalenin “..iç hukuktaki müstehcenlik konusundaki yasaya dayandırılması nedeniyle hukuken öngörülebilir olduğunu, genel ahlakın korunmasına yöneldiğinden meşru bir amacı bulunduğunu ve demokratik bir toplumun gereklerine aykırı düşmediğini benimseyerek, olayda, düşünceyi açıklama özgürlüğünün, mülkiyet hakkının ve ayrımcılık yasağının çiğnenmediğine karar vermiştir. (Handyside/İngiltere, 1976)

Almanya’da maden eritme, altın ve gümüş döküm işlerinde çalışan AGOSİ firmasına başvuran iki kişi, Güney Afrika’da üretilen 120.000 pound  değerindeki 1.500 altın sikkeyi satın almak istemişlerdir. Yanlar arasında sözleşme bağıtlanmış, altınlar İngiliz plakalı bir oto ile gelen alıcılara teslim edilmiş, ödeme çekle yapılmıştır. Sözleşmeye göre AGOSİ firması, çekin karşılığını tahsil edinceye kadar, teslim ettiği altınların sahibi olmaya devam edecektir. Böylece, bir tür “mülkiyet muhafaza koşuluyla satış sözleşmesi” yapıldığı ileri sürülmüştür.

Alıcıların AGOSİ firmasına verdikleri çek karşılıksız çıkmıştır. Alıcıların, bir otomobilin yedek lastiği içerisinde saklayarak İngiltere’ye sokmaya çalıştıkları altınlar gümrük yetkililerince bulunmuştur. Bu olaydan birkaç ay önce altın paraların İngiltere’ye sokulması yasaklandığından, kamu organlarınca sikkelere el konulmuştur.

Çekin karşılıksız çıkması üzerine parasını alamayan AGOSİ  muhafaza  koşullu satış sözleşmesine dayanarak, yargı yoluna başvurmuştur. Sonuç alamayınca uyuşmazlığı AİHM’ne taşımıştır.

Mahkeme, altın paraların ithal yasağının mülkiyet hakkının kullanımının denetlenmesi amacını taşıdığını, bunlara el konulmasının da yasağın uygulanmasını sağlayacak bir önlem olduğunu benimsemiştir.

Kamusal müdahaleyi orantısallık açısından değerlendiren Mahkeme, “Devlet, hem uygulanacak yöntemi seçmek, hem de belirlenen hukuksal amaca ulaşmak için kullanılan yöntemlerin genel çıkarlar açısından haklı olup olmadığını değerlendirmek konusunda geniş bir takdir hakkına sahiptir…Adil dengenin kurulması, mülk sahibinin davranışlarında gösterdiği kusur veya özenin derecesi de dahil olmak üzere, bir çok etkene dayanmaktadır.” dedikten sonra, İngiliz yargı düzeninin davacı şirkete kendi kusurlarının da tartışılacağı savlarını yetkili organlar önüne sunma olanağını verip vermediğini değerlendirmiştir. Mahkeme, başvuru konusu olayın İngiliz yargılama yöntemleri açısından geçirdiği aşamalarda yapılan incelemelerin 1.Numaralı Protokol’ün 1.maddesi açısından yeterli olduğu ve bu nedenlerle,AGOSİ’nin mülkiyet hakkına sözleşmeye aykırı bir müdahalede bulunulmadığı görüşüne varmıştır. (Agosi/ İngiltere, 1986)

İtalya’da mafya tipi örgüt olduğundan kuşkulanılan bir inşaat şirketi hakkında ceza soruşturması başlatılmıştır. Ayrıca bazı taşınmazlara ve araçlara, elden çıkarılmamaları için  mahkeme kararı ile için ihtiyati tedbir konulmuştur. Mülkler üzerindeki devir yasakları ilgili sicillere işlenmiştir.

Uzun süren karmaşık yargılama sürecinde üst mahkeme, başvurucuların itirazı üzerine el konulan ve müsadere edilen malların geri verilmesini kararlaştırmıştır. Bu karar, 31.12.1986’da kesinleşmiştir.

AİHM, başvurucuların taşınmazlarına ve araçlarına yetkili mahkemenin kararı ile el konulmasını, mülkiyetten yoksun bırakmayı amaçlamayıp,  suç sonucu elde edilme olasılığı bulunan malların koruma altına alınmalarını ve kullanımlarını sınırlayan geçici bir önlem olması nedeniyle, mülkiyet hakkını 31.12.1986 tarihine kadar ihlal etmediğine karar verdi. Ancak üst mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren en geç iki ay içerisinde kısıtlamaların kaldırılmış olması gerekirken, sicildeki el koyma ve zoralım kayıtlarının ancak altı ay ve dört yıl sonra silinmiş olmasını, hukuksal dayanağı bulunmayan bu gecikme nedeniyle, mülkiyet hakkını ihlal eden bir uygulama olarak değerlendirdi. (Raimondo/ İtalya,1994)
c)  Yürütme Organının Uygulamaları

ca) İmar Planları İle Getirilen Kullanım
Sınırlamaları:

İmar planları ile kamulaştırma  kapsamına  alınan  taşınmazlarına  yapılaşma yasağı getirilmesine karşın hiç bir işlem yapılmadan 25 ve 12 yıl sürdürülen bu yasakların daha sonra kaldırılması durumunda hak sahiplerine tazminat ödenmemesi, Sözleşme’nin ihlali olarak benimsenmiştir.(Sporrong ve Lönnroth / İsveç 1982, 1984 )

Bu karar, Mahkeme’nin mülkiyet hakkını yorumlayan ve aynı konudaki diğer davalarda da uygulanan “Üç Kural” yönteminin ölçütlerini koyması bakımından da önem taşımaktadır.Mahkeme’ye göre “1 Numaralı Protokol’ün 1. maddesi üç belirgin kuraldan oluşmaktadır.Genel nitelikteki  birinci kural, birinci paragrafın  birinci tümcesinde anlatılan mal ve mülkün dokunulmazlığı ilkesidir.İkinci kural, birinci paragrafın ikinci tümcesinde yer alan kişinin mülkiyetinden yoksun bırakılma koşullarıdır.Üçüncü kural ise, devletlerin kamu yararı ve genel çıkarlar doğrultusunda yasal yol ve yöntemlerle mülkiyet hakkının kullanımını denetleme ve yönlendirme yetkileridir.”

Mahkeme, bir başka olayda, imar planının ayrıntılandırılması nedeniyle kent içerisindeki arsasında 13 yıldan beri yapılaşmaya gidemeyen kişinin başvurusunda, mülkiyet hakkının özünü ortadan kaldırmaksızın genel yarara dönük olarak getirilen sınırlamaların izlenen amaç ve kullanılan yöntemlerle orantılı olduğunu, devletlerin, toplumun genel yararı ile bireylerin haklarını dengelerken geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu, kent planlamasını kolaylaştırmayı amaçlayan yapılaşma yasağının meşru bir amaca yöneldiğini belirterek, mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar vermiştir.Ancak aynı dava içinde bu tür uyuşmazlıklarda son kararın Hükümet’e bırakılarak yargı yolunun kapatılması Sözleşme’nin 6/1 maddesine aykırı bulunmuştur. (Allan Jacobsson/ İsveç 1989 )
Avusturya’da, İl Tarım Müdürlüğü’nce yürütülen planlama çalışmaları sırasında başvurucular, bu planlama nedeniyle evvelce kullanmakta oldukları topraklarının geçici olarak değiştirilmesini kabul etmek durumunda bırakılmışlardır. Bir süre sonra Belediye Meclisi imar planı değişikliği ile başvurucuların eski tarım alanlarını inşaat yapılabilir duruma getirmiştir. Böylece tarladan arsaya dönüşen topraklarda önemli değer artışları oluşmuştur.

Başvurucular, bu olgulara dayanarak, İl Tarım Müdürlüğü’nden, eski topraklarının geri verilmesini ya da takas nedeniyle kendilerine bırakılan arazinin arttırılmasını istemişlerdir. Henüz kesin planın çıkarılmaması nedeniyle istemleri reddedilmiştir.

AİHM, ulusal düzeydeki işlemlerin ve açılan davaların makul süreleri aşması nedeniyle, 6/1. maddenin ihlal edildiğini kabul etmiştir. Mülkiyet hakkı kapsamındaki değerlendirmesinde ise, “…hukuka dayanan bir önlemin kendi amacı ile orantısız olmadığı sürece, bireyin haklarının geçici olarak olumsuz yönde etkilenmesinin haklı görülebileceği” belirtilmiştir.

Mahkeme, aynı işlem kapsamındaki 67 arazi sahibinden davacının dışındakilerin bir itirazlarının olmamasını, yöredeki durumla daha yakın ilişki içindeki ulusal organların konuyu iyi bilmeleri nedeniyle planlama işlemlerini kamu yararına uygun olarak yürüttükleri” görüşüne varmıştır. (Weisinger/Avusturya, 1991)

İrlanda da, çerçeve imar planında sanayi bölgesi içinde görülen bir taşınmaz, daha sonra yeşil alana dönüştürülmüştür. Bu işleme karşı açılan davada, yerel mahkeme iptal kararı vermiştir. Taşınmaz alım satımı ile uğraşan bir şirket, yargı kararından sonra tekrar sanayi bölgesi olacağı umuduyla büyük paralar ödeyerek arsayı satın almıştır. Ancak Yüksek Mahkeme, hukuka aykırı olması ve yetki tecavüzü bulunması nedenleriyle, sanayi bölgesi imar planı taslağını tümüyle iptal etmiştir.

AİHM bu olayda, 1 numaralı protokolün 1.maddesinin “belli bir uygulamanın gerçekleşebileceği yönündeki meşru bir beklentiyi koruma altına alabileceği..” görüşünde olmuştur. Başvurucunun sanayi geliştirme çerçeve planındaki izne dayanarak 1978 yılında satın aldığı taşınmazla ilgili planın, 1982 yılında Yüksek Mahkeme’ce iptali, mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir. (Pine Valley Developments Ltd/İrlanda , 1991)

cb)  Kamulaştırmasız El koyma :

Toprak reformu amacıyla taşınmazları kamulaştırma kapsamına alınıp geçici olarak başkalarının ve kamunun  kullanımına verilen başvuruculara, ulusal düzeydeki yargılamanın 17 yıl sürmesine karşın kesin kamulaştırma yapılmaması nedeniyle herhangi bir bedel (tazminat ) ödenmemiştir. Olayda, mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararının korunması arasında kurulması gereken dengeler, başvurucular yönünden bozulmuştur. Başvurucular, orantısız bir yük altında bırakılmışlar, böylece mülkiyet hakları, hükümetin tazminat ödemesini gerektirecek koşullarda ihlal edilmiştir. (Erkner ve Hofauer  /Avusturya 1987 )

Benzer olaylar nedeniyle aynı süreçlerden geçen ve 24 yıl önce el konulan taşınmazına karşılık bedel ödenmeyen Poıss /Avusturya davasında da Erkner davasındaki gerekçeler yinelenmiştir.

Yunanistan’da 1967 darbesi sonucunda iktidarı ele geçiren askeri cunta, deniz kenarındaki kişilere ait geniş alanları, özel bir yasa ile Deniz Kuvvetleri Vakfı’na devretmiştir. Askeri Bölge’ye dönüştürülen alana, bir süre sonra Deniz Kuvvetleri Personeli için dinlenme tesisleri yapımına başlanmıştır.

1974’te olağan yönetime geçildikten sonra arsa sahiplerinin, hakları tanınmış, ancak üzerindeki yapılar nedeniyle geri verilmesine olanak bulunamamıştır. Hükümet, eşdeğer bir arsa ile değiştirilebileceğini bildirmiştir.

Konunun Strasbourg’a taşınması üzerine AİHM, başvurucuların taşınmazlarının Deniz Kuvvetleri Vakfı tarafından işgal edilmesinin kamu yararından yoksun açık bir el atma olduğuna, yasal kamulaştırma uygulanmadığı halde işgalin sürmekte olduğuna ve herhangi bir çözüm getirilememiş olması nedeniyle 1 numaralı protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. (Papamichalopaulos/Yunanistan, 1993)
cc)    Kamusal Ruhsatlar ve Tarifeler :

Restoran işleten bir şirketin idareden aldığı ruhsata dayanarak alkollü içki satmasına karşın vergilerini ödememesi nedeniyle, ruhsatı iptal edilmiştir.

Bu olayda idarenin ruhsat iptaliyle ilgili işlemin yargı denetimine kapalı olması nedeniyle AİHM, Sözleşme’nin 6/1 maddesine göre mahkemeye başvurma hakkının ihlal edildiği görüşünde olmuştur.

İsveç’in içki tüketimiyle ilgili sosyal politikaları nedeniyle ise, izlenen meşru amaç göz önünde bulundurulduğunda, bu olayda başvurucunun ekonomik çıkarları ile İsveç toplumunun genel yararları arasında orantılılık bulunduğundan mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir. (Tre Traktörer AB / İsveç, 1989)

İsveç’te yaşanan bir başka olayda, başvurucunun anne ve babası, mülkleri olan taşınmazda taş çıkarmak üzere taşocağı işletme ruhsatı almışlardır. Anne ve babasının ölümlerinden sonra, taşınmazla birlikte taşocağı ruhsatı da başvurucuya intikal etmiştir.

Ancak 1973 yılında yürürlüğe giren bir yasa on yıl geçtikten sonra, taşocağı işletme ruhsatlarının idarece iptal edilmesine olanak sağlamıştır. Bu yasaya dayanılarak, l984 yılında ruhsatının iptal edileceği başvurucuya bildirilmiştir.

AİHM, iç hukukta ruhsat iptali konusundaki son sözün Hükümet’e ait olması nedeniyle, yargı yolunun kapalı tutulmasının, Sözleşme’nin 6/l. Maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir.

Uyuşmazlığın özüne ilişkin olarak ise, ruhsat iptalinin mülkiyetin sonlandırılması anlamına gelmeyip kullanımının denetimi amacıyla alınmış bir önlem olması nedeniyle orantısızlık savlarını yerinde bulmamıştır. (Fredin / İsveç, 1991)

Almanya’da çalışan bir noterin, aralarında üniversitelerin, kiliselerin, kar amacı gütmeyen kuruluşların yer aldığı bir gurup iş sahibinden alınan belge düzenleme ücretlerinde indirim yapılmasını öngören yönetmeliğe karşı yaptığı başvuru, ücret tarifelerinin zaman içerisinde değişmeyeceğine ilişkin bir beklentinin mülkiyet hakkı kapsamında korunamayacağı görüşü ile AİHK’nca reddedilmiştir. (X / Almanya 8410/ 78)
V- ÜLKE SINIRLARINDAKİ DEĞİŞİMLER VE                       MÜLKİYET HAKKI :

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından ulusal
sınırlarda yaşanan değişimlerin, özellikle taşınmaz mülkiyeti yönünden çeşitli sorunlar oluşturduğuna değinmiştik. Yirminci yüzyılın sonlarına doğru Sovyetler Birliği’nin parçalanması, bağımsızlıklarını kazanan devletlerden bir bölümünün Avrupa Konseyi’ne üye olmaları, Yugoslavya, Çekoslovakya gibi devletlerin bölünmeleri, Doğu ve Batı Almanya’nın birleşmeleri,  bu ülkelerde yaşayan halklar açısından yeni yeni mülkiyet uyuşmazlıklarına neden oldu. Devletlerin iç ve dış politikalarıyla birlikte mülkiyet hakkına bakışlarındaki değişimler de bu gelişmeler üzerinde etkili oldu.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında gerçekleşen örgütlenmenin bir ürünü olan AİHM, genellikle politik içerikli konulardan uzak kalmaya özen gösteriyordu. Mahkeme bu tutumunu sıcak tartışmalara katılmadan sürdürmekte uzunca bir dönem başarılı oldu. 1974 yılında Türkiye’nin, Avrupa Konseyi’nin bir başka üyesi olan Kıbrıs’a asker çıkarması, adanın bir bölümünü kendi denetimi altında tutması, Strasbourg organları açısından yeni bir dönemin başlangıcı oluyordu.

Kıbrıs (Rum) Cumhuriyeti, 1974 ve 1975 yıllarında Türkiye’ye karşı iki devlet başvurusu yaptı. Türkiye, Rumların, adanın bütününü ve devleti temsil edemeyeceği görüşünü savundu. Komisyon’un başvuruların kaul edilirliğine karar vermesi üzerine Türkiye, Komisyon’la işbirliği yapmama kararı alarak araştırma ve soruşturma işlemlerinin olağan sürecinde yürütülmesini bir süre engelledi. Türkiye, 28 Ocak 1987’de Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verdiği yetki mektubu ile, egemenliği altındaki kişilerin bireysel başvuru hakkını tanıdı. Bu olanaktan yararlanan Girne’li Titina Loizidou’nun başvurusu üzerine AİHM, başvurucunun 1974 yılından beri Türk egemenliği altında kalan taşınmazlarına ulaşamaması nedeniyle mülkiyet hakkının sürekli ihlal edildiğine ve oluşan zararını TC Hükümeti’nin ödemesine üç aşamada karar verdi.
(Loizidou/Türkiye, 1995, 1996, 1998) Aynı konuda sonuçlanan diğer iki davada ise, Türkiye’nin sorumluluğu kabul edilmekle birlikte, tazminat miktarlarının belirlenmesi daha sonraya ertelendi (Demades/Türkiye, 2003), (Eugenia Michaelidou Developments Ltd and Michael Tymrios/Türkiye , 2003)

Loizidou /  Türkiye kararı ile başlayan
süreçte, Avrupa genelinde yaşanan olaylar ve bu olayları yansıtan başvurular nedeniyle, devletlerarası politik konular, yoğun biçimde AİHM’nin gündemine girmiş oluyordu.

Mahkeme, Sırp ve Kosova’lı Arnavut güçleri arasındaki iç savaşı önlemek amacıyla, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 15 NATO üyesi devletin kararı ile 23 Nisan 1999’da NATO uçaklarının Belgrat Radyo Televizyon merkezini bombalaması sonucunda ölenlerin yakınlarının yaptıkları başvuruda kabul edilmezlik kararı verdi. Büyük Kurul’un sözü edilen kararının gerekçesi, 1974’te Türkiye’nin Kıbrıs’a asker çıkarması ile, NATO’nun 1999’da Belgrat’ı bombalaması arasında, kalıcı egemenliğe dayalı yargı yetkisi açısından farklılıklar yaratabilme çabalarının ürünüydü. Türkiye’yi mahkum ederken Loizidou davasının gerekçeleri ile kendisini büyük ölçüde bağlayan Mahkeme, Belgrat radyo televizyon merkezinin bombalanması olayında NATO üyelerini aklamak için, kendi içtihadını önemli ölçüde değiştirmek zorunda kalmıştı. (Bakoviç, Stoyanoviç ve diğerleri / On beş NATO üyesi ülke, 2001)
Mahkeme, eski Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Miloseviç’in Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargılanmak amacıyla tutuklanıp Hollanda’ya götürülüşü nedeniyle yaptığı başvuru da benzer gerekçelerle kabul edilemez bulunmuştu. (Miloseviç / Hollanda 2001)

Loizidou Davası’nın ardından uluslararası boyutlara taşınan mülkiyet hakkına ilişkin başvuruların yoğunlaşması üzerine mahkeme, zaman, yer ve konu açılarından somut ölçütler belirlemek durumunda kaldı. Bu gelişmeleri yansıtmak amacıyla, Avrupa’da sınırların yeniden çizilmesi nedeniyle ortaya çıkan anlaşmazlıklarla ilgili Mahkeme kararlarından bazı örnekleri aşağıda özetliyoruz.

Başvurucunun Alman asıllı olan ailesinin eski Çekoslovakya’da satın aldıkları tarım toprakları, 1945 yılında Alman ve Macar kökenlilere dağıtılmak üzere kamulaştırılmıştı. 1955 yılında ölen annesi, 1944 ve 1945 yıllarında ölen iki çocuğunun payları ile birlikte tüm malvarlığını başvurucuya bırakmıştı. 1991’de vatandaşlığını yitirip 1992’de tekrar kazanan başvurucunun Arsa Ofisi’ne karşı açtığı dava, iç hukukun çeşitli nedenlerine dayandırılarak ulusal mahkemelerce reddedildi.

AİHM, 1945 yılındaki kamulaştırmayla birlikte taşınmazların farklı tüzel kişilere geçtiğini, izleyen yıllarda da başvurucunun ve ailesinin mülkiyetten kaynaklanan haklarının kullanılması doğrultusunda herhangi bir etkinliklerinin bulunmadığını vurguladıktan sonra, mülkiyetin yitirilmesinin Sözleşme’nin ve Ek Protokollerin Çek Cumhuriyeti yönünden bağlayıcılık kazanmasından çok önce gerçekleşmesi ve Çek Cumhuriyeti’ne yüklenebilecek süreklilik taşıyan herhangi bir ihlalin varolmaması nedeniyle, başvuru Sözleşme’yle uyumsuz bulundu. Ulusal düzeyde yürütülen yargılamada keyfilik bulunmadığı ve adil yargılanma ilkelerine uygun davranıldığı belirtilerek, davacı savlarının kazanılmış bir mülkiyet hakkına dayandırılmaması nedeniyle, başvuru kabul edilmez bulundu. (Des Fours Walderode / Çek Cumhuriyeti, 2003)

Eski bir Çekoslovakya vatandaşı olan Jantner, 1986 yılında ülkesini terk etti. Yaşamını aralıklı olarak ve kısa sürelerle Almanya’da ve Çekoslovakya’da sürdürdü. 1992 yılında Slovakya’nın Krompachy kentinde yaşamakta olan bir arkadaşının konutunu, kendisi için de bu ülkedeki ikametgahı olarak gösterdi. 1996 yılında, mirasçıları konumunda bulunduğu babasının ve amcasının malvarlığı nedeniyle Arsa Ofisi’ne karşı tazminat davası açtı. Yerel mahkeme, Almanya’daki ikametgahını sildirmeyen davacının Krompachy’deki ikametgahının gerçek dışı bir formalite olduğunu, ulusal hukuka göre bir kişinin iki farklı ikametgahının olamayacağını belirterek Çek ve Slovakya Cumhuriyetleri’nden birinde sürekli oturmayan davacının davasını reddetti.

İç hukuk yollarından geçerek kesinleşen kararı, AİHM ulusal yargının üzerinde durduğu konulardan çok farklı biçimde değerlendirdi. Mahkeme’ye göre “..uyuşmazlık, elde edilmiş bir mülkiyet hakkı ile ilgili bulunmamaktadır. 1 numaralı Protokol’ün 1.maddesi kapsamında oluşmuş bir mülkiyet ilişkisi bulunmadığından, başvurucunun, mülkiyet hakkından kaynaklanan zararlarının tazmin edilmesi beklentisini haklı kılacak hukuksal nedenler yoktur. Daha da önemlisi, Sözleşme’yi onaylamalarından önce taraf devletlere geçen malvarlıklarının tazmini konusunda, devletlere yöneltilmiş bir yükümlülük söz konusu değildir. İlgili madde, mülkiyetin yeniden elde edilmesini güvence altına almamaktadır.” (Janter / Slovakya, 2003)

AİHM, Çekoslavakya’nın barışçı yöntemlerle Çek ve Slovak Cumhuriyeti’ne dönüşmesi nedeniyle, Sözleşme’nin onaylanmasından önce yitirilmiş mülkiyet haklarının yeniden kazanılmasını  amaçlayan davalarda başvurucuların istemlerini süre ve konu yönlerinden yerinde bulmazken, Batı ve Doğu Almanya’nın birleşmesi sonucunda, bu iki devletten birinde kazanılmış olan hakların, birleşmeden sonra da geçerliğini koruyacağını kararlaştırdı.

Dava konusu olayda, başvuruculara miras bırakanların taşınmazları, İkinci Dünya Savaşı’nda Sovyet işgali altındaki Alman bölgesinde toprak reformu amacıyla kamulaştırılmıştı. 1990 yılında Demokratik Alman Cumhuriyeti’nin çıkardığı bir yasa ile bu taşınmazlar başvuruculara bağışlandı.

Her iki Almanya’nın birleşmesinden sonra 1992 yılında benimsenen bir yasa, 15 Mart 1990 tarihinden önceki en az on yıl boyunca sahipleri tarafından tarımsal amaçlarla veya besin üretimi için kullanılmayarak kendi haline bırakılan taşınmazların doğrudan devletin mülkiyetine geçmesini öngörüyordu. Başvurucuların koşulları sözü edilen yasaya uygun düşmediğinden, taşınmazları bir bedel ödenmeden ellerinden alınıyordu.
AİHM’ne göre, 1990 yılındaki ilk serbest seçimden önce Demokratik Alman Cumhuriyeti parlamentosunun çıkardığı bir yasa ile başvurucular dava konusu taşınmazın mülkiyet hakkını kazanmış bulunuyorlardı. Her iki Almanya’nın birleşmesinden sonra, davacıların tapu belgeleri Federal Almanya hukukunun bir parçası olmuştur. Birleşme ile başvurucular ve taşınmazları, AİHM’nin yargılama alanı içerisine girmiştir. Başvurucuların, diledikleri gibi kullanabilecekleri ve kazanılmış hak düzeyine gelmiş olan taşınmazlarından, bazı kamusal amaçlarla yoksun bırakılmalarını öngören işlemler, mülkiyet hakkına müdahale niteliğindedir.

Mahkeme, başvurucuların 1990 yılında yürürlüğe giren yasadan önceki koşullarındaki belirsizliklere değinmesine karşın, anılan yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, mülkiyet hakkını hiç bir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ve yasal olarak kazandıkları görüşüne vardı. Kararda “…orantılılık ilkesi doğrultusunda Almanya yasama organının, başvurucuların zararlarının yeterli biçimde giderilmesini sağlayacak bir kural koymadan, kamu yararı amacıyla da olsa mülklerinden yoksun bırakılamayacağı…” belirtildikten sonra, “Almanya’nın birleştirilmesine ilişkin koşulların istisna olmasına karşın, devletin herhangi bir tazminat ödemeden başvurucuların mülkünü almasının, birbirleri ile sıkı ilişkilendirilmesi gereken mülkiyetin korunması ile kamu yararının gerekleri arasındaki adil dengeyi bozulduğu..” gerekçesiyle, Sözleşme’nin ihlal edildiği benimsendi.
(Jahn ve Diğerleri / Almanya, 2004 )

Temelleri İkinci Dünya Savaşı yıllarına uzanan uyuşmazlıklar nedeniyle Mahkeme’ye çok sayıda başvuru yapıldığı anlaşılmaktadır. Bunların içinden, reddedilmelerine karşın gerekçelerini ilginç bulduğumuz (Harrach / Çek Cumhuriyeti, 2003), (Reissmann, Höller ve Loth / Almanya, 2003), (Broniowski / Polonya, 2002) davalarının adlarına değinmekle yetiniyoruz.
VI – AİHM KARARLARI’NIN TÜRK HUKUKU
ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ :

Türkiye’den AİHM’ne gönderilen mülkiyet hakkı konusundaki başvuruların çok büyük bir bölümü, kamulaştırma arttırım bedelleri ve devlete iş yapan yüklenici alacaklarından oluşuyordu. Ulusal mahkemelerin kesinleşmiş kararlarına rağmen, ilgili idareler borçlarını ödememekte direniyorlardı.

Özellikle enflasyonun %100’ü aştığı dönemlerde, yasal faizlerin %30’da kalması nedeniyle alacaklılar çok büyük zararlara uğruyor, kimi zaman yöneticilerle pazarlığa girip alacaklarının bir bölümünden vazgeçmek ya da önemli ödünler vermek zorunda kalabiliyorlardı.

Çok yoğun eleştirilere konu olmasına karşın Türkiye’nin kendi etkinlikleriyle üstesinden gelemediği bu tür sorunlar, AİHM’nin kararları ile büyük ölçüde çözülmüş oldu. Bireysel başvuru yöntemini kullananlar, mahkemelerce kararlaştırılan ek kamulaştırma bedeli ve yasal faizlerinden ayrı olarak, AİHM’nce karara bağlanan tazminat ve yargılama giderlerini de almak olanağına kavuştular. Böylece uluslararası denetimin gücü ve somut sonuçları günlük yaşamda görülmüş oldu.

AİHM kararları doğrultusunda 2942 sayılı Kamulaştırma Yasası, 4650 sayılı yasa ile değiştirilerek, kamulaş-tırmalarda gerçek değerlerin saptanıp öncelikle ödenmesini amaçlayan yöntemler geliştirildi.

Özellikle Güneydoğu Anadolu’da yaşanan köy yakma, köy boşaltma gibi uygulamalar nedeniyle AİHM’ne yapılan başvurular sonucunda verilen kararlarda Türkiye’nin sorumlu bulunması, benzer türdeki uyuşmazlıklarda Hükümet’i dostça çözüm anlaşmalarına yönlendirdi.

AİHM’nin çok yanlı uluslararası siyasal bir konu olan Kıbrıs’taki uyuşmazlığı bireysel başvuru yöntemi içerisinde çözmeye yönelen Loizidou kararı ise, amacını aşan değerlendirmelerin kaynağı olmuştur. Türkiye, kararlaştırılan tazminatı 2003 yılı sonlarında ödemekle, ön plana çıkan yükümlülüğünü yerine getirmiş görünmektedir. Ancak AİHM’nin Loizidou kararındaki tutumunu yumuşatacak yeni bir içtihat oluşturmaması durumunda, bu davayı izleyecek gelişmeler, Türkiye açısından olduğu kadar, Avrupa Konseyi yönünden de yeni uyuşmazlıklara, ardı arkası kesilmeyecek siyasal gerilimlere neden olabilecektir.
YARARLANILAN KAYNAKLARLA İLGİLİ NOT

Bu çalışmada sözü edilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının Türkçe çevirileri için aşağıda adları belirtilen kitaplardan yararlanılmıştır.

Bazı kararlar da, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Mahkemesi’nce yayınlanan dönemsel bültenlerden özetlenerek alınmıştır.

A.Feyyaz Gölcüklü – A.Şeref Gözübüyük,
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması, 3. Bası, Turhan Kitapevi, Ankara, 2002

Osman Doğru, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlar Rehberi (1960-1994) İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 1999

Osman Doğru – Atilla Nalbant, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Türkiye Karar Özetleri, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 2001

Osman Doğru,   İnsan Hakları Kararlar Derlemesi Cilt 1, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 1998

Osman Doğru,   İnsan Hakları Kararlar Derlemesi, Cilt 2, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 1998

Osman Doğru,   İnsan Hakları Kararlar Derlemesi, Cilt 3, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 2000

Mehmet Semih Gemalmaz, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu Önünde Türkiye 1, Kabul Edilirlik Kararları, Beta Yayınları, İstanbul, 1997

Mehmet Semih Gemalmaz, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu Önünde Türkiye 2, Nihai Raporlar, Beta Yayınları, İstanbul, 1998

Monica Carss – Frisk, Mülkiyet Hakkı, İnsan Hakları El Kitapları : 4,  Avrupa Konseyi, 2001, Ankara

Güney Dinç, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında İdari Yargı’da Silahların Eşitliği, Ankara Barosu Hukuk Kurultayı 2004,
Bildiriler Kitabı, Cilt 1, s.126-137, Ankara, 2004

About these ads

5 responses to “AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ VE MÜLKİYET HAKKI

  1. Yukarıda Av. Güney DİNÇ’e ait olduğu iddia edilen yazı / makale, Kırıkkkale Üniv. Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde HAKKI DAĞLI tarafından hazırlanan “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığı Altında Mülkiyet Hakkı” başlıklı Kamu Hukuku Anabilim Dalında Yüksek Lisans Tezi’nden aynen kopyalanmıştır.
    Ayıptır, günahtır.
    Kontrol edebilirsiniz…..
    Av. Halim YILMAZ

  2. web siteniz çok güzel ve güzel paylaşımlarda bulunuyorsunuz paylaşımların devamını dileriz

  3. Kemal bey sesimizi duyunuz.

    —————————
    bir umudumuz sizdeydi sayın Kılıçdaroğlu.
    oysa son dönemde medyadaki demokrasi tartışmaları içinde hep sizi görmüştük,
    size bu tavrınızdan dolayı “gandi kemal” bile dedik
    umutlarımızı karartmayınız
    çek mağdurları ilginizi bekliyor

    insan haklarıyla insandır.

    insan hakları hemen şimdi

    Sayın Kemal KILIÇDAROĞLU ; küresel ve yerel çıkar odaklarının baskısı ile ezilen çek mağdurları yardım istiyor. Çek Mağdurları sizi bekliyor.

    Çek Mağdurları, Burhan İŞCAN ve Av. Rahmi OFLUOĞLU sizi ziyaret ettiklerinde konu ile ilgilenme sözü vermiştiniz.

    Sözünüzü tutmanızı bekliyoruz.

    —————————————-
    Sayın Adalet Komisyonu üyeleri,

    Çağdaş bir çek yasası gerekmektedir.

    Durumu bilgilerinize sunarız.

    Ahmet İyimaya Başkan , Adalet ve Kalkınma Partisi, Ankara
    Hakkı Köylü Başkanvekili , Adalet ve Kalkınma Partisi, Kastamonu
    Mehmet Emin Ekmen Sözcü , Adalet ve Kalkınma Partisi, Batman
    İlknur İnceöz Katip , Adalet ve Kalkınma Partisi, Aksaray
    Ahmet Aydın , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Adıyaman
    Zekeriya Aslan , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Afyonkarahisar
    Yılmaz Tunç , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Bartın
    Mehmet Tunçak , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Bursa
    Mehmet Salih Erdoğan , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Denizli
    Celal Erbay , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Düzce
    Veysi Kaynak , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Kahramanmaraş
    Ali Öztürk , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Konya
    İhsan Koca , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Malatya
    Mustafa Hamarat , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Ordu
    Yahya Akman , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Şanlıurfa
    Halil Ünlütepe , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Afyonkarahisar
    Turgut Dibek , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Kırklareli
    Ali Rıza Öztürk , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Mersin
    Rahmi Güner , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Ordu
    Ali İhsan Köktürk , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Zonguldak
    Hamit Geylani , Üye, Demokratik Toplum Partisi, Hakkari
    Osman Ertuğrul , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Aksaray
    Metin Çobanoğlu , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Kırşehir
    Rıdvan Yalçın , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Ordu

    ———————————————–
    Sayın Anayasa Komisyonu üyeleri, sizlerden çağdaş bir çek yasası için çalışmalarınıza devam etmenizi rica ediyoruz.,

    Burhan Kuzu Başkan , Adalet ve Kalkınma Partisi, İstanbul
    Güldal Akşit Başkanvekili , Adalet ve Kalkınma Partisi, İstanbul
    Ayşe Nur Bahçekapılı Sözcü , Adalet ve Kalkınma Partisi, İstanbul
    Ayhan Sefer Üstün Katip , Adalet ve Kalkınma Partisi, Sakarya
    Mehmet Daniş , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Çanakkale
    Mahmut Durdu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Gaziantep
    Hacı Hasan Sönmez , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Giresun
    Haydar Kemal Kurt , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Isparta
    Mevlüt Akgün , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Karaman
    Hasan Kara , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Kilis
    Hüsnü Tuna , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Konya
    İsmail Bilen , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Manisa
    Enver Yılmaz , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Ordu
    Suat Kılıç , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Samsun
    Mustafa Çetin , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Uşak
    Atila Emek , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Antalya
    Mehmet Ali Özpolat , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, İstanbul
    Atilla Kart , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Konya
    Şahin Mengü , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Manisa
    İsa Gök , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Mersin
    Aysel Tuğluk , Üye, Demokratik Toplum Partisi, Diyarbakır
    Süleyman Nevzat Korkmaz , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Isparta
    Faruk Bal , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Konya
    Behiç Çelik , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Mersin

    ————————————————

    Sayın İnsan Hakları İnceleme Komisyonu üyeleri,

    çek yasası nedeniyle insan hakları ihlalleri yaşanmaktadır. Çek yasasına katkılarınızı bekliyoruz.

    Mehmet Zafer Üskül Başkan , Adalet ve Kalkınma Partisi, Mersin
    Halide İncekara Başkanvekili , Adalet ve Kalkınma Partisi, İstanbul
    Mehmet Ekici Başkanvekili , Milliyetci Hareket Partisi, Yozgat
    Abdurrahman Kurt Sözcü , Adalet ve Kalkınma Partisi, Diyarbakır
    Ayşe Jale Ağırbaş Katip DSP İstanbul
    Ahmet Koca , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Afyonkarahisar
    Kazim Ataoğlu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Bingöl
    Mehmet Ocakden , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Bursa
    Murat Yıldırım , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Çorum
    Mithat Ekici , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Denizli
    Mustafa Ataş , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, İstanbul
    Erdal Kalkan , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, İzmir
    Fatih Arıkan , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Kahramanmaraş
    Ahmet Gökhan Sarıçam , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Kırklareli
    Kerim Özkul , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Konya
    Cemal Yılmaz Demir , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Samsun
    Ali Rıza Ertemür , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Denizli
    Çetin Soysal , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, İstanbul
    Ahmet Ersin , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, İzmir
    Malik Ecder Özdemir , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Sivas
    Akın Birdal , Üye, Demokratik Toplum Partisi, Diyarbakır
    Şenol Bal , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, İzmir
    Gürcan Dağdaş , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Kars

    ————————————————-

    Sayın Sanayi ve Ticaret komisyonu üyeleri,

    Türk Ticaret hayatı çek yasası aksaması nedeniyle darbe almaktadır. Bir hukuk depremi yaşanmaktadır.

    Soner Aksoy Başkan , Adalet ve Kalkınma Partisi, Kütahya
    Hasan Angı Başkanvekili , Adalet ve Kalkınma Partisi, Konya
    Mahmut Mücahit Fındıklı Sözcü , Adalet ve Kalkınma Partisi, Malatya
    Osman Coşkun Katip , Adalet ve Kalkınma Partisi, Yozgat
    Ahmet Edip Uğur , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Balıkesir
    Kutbettin Arzu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Diyarbakır
    Metin Kaşıkoğlu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Düzce
    İbrahim Halil Mazıcıoğlu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Gaziantep
    İsmail Katmerci , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, İzmir
    Eyüp Ayar , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Kocaeli
    Bayram Ali Bayramoğlu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Rize
    Hasan Ali Çelik , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Sakarya
    Afif Demirkıran , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Siirt
    Mustafa Cumur , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Trabzon
    Kayhan Türkmenoğlu , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Van
    Fazlı Erdoğan , Üye, Adalet ve Kalkınma Partisi, Zonguldak
    Tacidar Seyhan , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Adana
    Hüsnü Çöllü , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Antalya
    Ergün Aydoğan , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Balıkesir
    Mehmet Ali Susam , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, İzmir
    Mehmet Şevki Kulkuloğlu , Üye, Cumhuriyet Halk Partisi, Kayseri
    Mehmet Nezir Karabaş , Üye, Demokratik Toplum Partisi, Bitlis
    Yılmaz Tankut , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Adana
    Cemaleddin Uslu , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Edirne
    Alim Işık , Üye, Milliyetci Hareket Partisi, Kütahya

    ********

    Kemal KILIÇDAROĞLU, Sadullah ERGİN, Zafer ÇAĞLAYAN ve Ayşe ARMAN için açık mektup kampanyamıza destek veriniz. Çek yasası nedeniyle yaşanan insan hakları ihlallerinin durdurulmasını talep ediyoruz.

    ****

    Yaşasın tam bağımsız ve adil Türk Yargısı !
    Yaşasın tam bağımsız Türkiye !
    Yaşasın demokrasinin bekçisi, bağımsız Türkiye Büyük Millet Meclisi !

    -

    insan haklarıyla insandır. İnsan hakları hemen şimdi !

    ***

    Bu bir “sivil direniş” dir. TC Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinden doğan haklarımızın, örgütlü olarak kullanılmasından ibaretdir.
    Bu bir “yurttaş hareketi” dir. Benzerleri Türk tarihinde yaşanmıştır : Tramvaycılar grevi, İpek işcileri grevi, Paşabahçe grevi, Askeri mahkemelere direnen anneler, Bergama köylüleri direnişi

  4. Ahmet İyimaya’ya sorduk

    ADALET Komisyonu Başkanı Ahmet İyimaya ile konuştuk:
    - Neden Mülakat Kurulu’nun yapısını, Avrupa Birliği istekleri doğrultusunda, siyasi otoritenin etkisinden tamamen arındırmıyorsunuz?
    - Avrupa Birliği müktesebatında bütün ülkeler için geçerli yeknesak bir uygulama, bir standart yok. Sadece bize tavsiye ediyorlar. Niçin, Türkiye’de 73 yıldır uygulanan bir modelden vazgeçelim?
    - Acelenin sebebi neydi? 4 Aralık’ta uygulamak zorunda kalacağınız Danıştay’ın yürütmeyi durdurma kararını ortada mı bırakmak istediniz?
    - Biz Danıştay’dan ışık alırız ama, emir almayız. Aksi, hakimler devleti
    olur. Yargıçlar ve Savcılar Birliği (YARSAV), Danıştay’a müracaat edince, Danıştay, yürütmeyi durdurma kararı verirken, Anayasa Mahkemesi’ne de “Mülakat anayasaya aykırıdır” iddiasıyla gitmişti. Anayasa Mahkemesi, “Mülakat, hakimlik değil, adaylık süreciyle ilgilidir; dolayısıyla anayasaya aykırılık yoktur; İdare yetkilidir” dedi.
    - Aynı konuda kanun çıkararak, Danıştay’ın aldığı yürütmeyi durdurma kararını uygulanamaz hale getiriyorsunuz.
    - Amaç, yürütmeyi durdurma kararını bertaraf etmek değil. Acele etmemizin sebebi, çok sayıda hakim adayının stajlarının yanmasını engellemek. Gençler, sınavı ve mülakatı başarıyla geçmişler, 2 yıllık stajlarını tamamlamışlar. Yürütme durdurulursa, büyük bir haksızlığa uğramış olacaklar. Biz anayasaya uygun yasa çıkartmak, Danıştay ise, mevcut hukuk kurallarına göre karar vermek zorundadır. Biz Danıştay kararına uygun yasa çıkartmak zorunda kalırsak, roller değişmiş olur. Sadece, Danıştay’ın görüşlerinden esinleniriz. O kadar..

    Nazlı ILICAK
    2007.4.aralık, sabah gazetesi

  5. Bakan Sadullah Ergin’e Deniz Feneri Sorusu

    CHP Mersin Milletvekili İsa Gök, Adalet Bakanı Sadullah Ergin’e “Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Tarafından Yürütülen Deniz Feneri E.v Soruşturması Kapsamında Kaç Kişi Tutuklu Olarak Yargılanmaktadır? Ergenekon Soruşturması Kapsamında Kaç Kişi Tutuklu Olarak Yargılanmaktadır?” Diye Sordu.

    CHP Mersin Milletvekili İsa Gök, Adalet Bakanı Sadullah Ergin’e “Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen Deniz Feneri e.V soruşturması kapsamında kaç kişi tutuklu olarak yargılanmaktadır? Ergenekon Soruşturması kapsamında kaç kişi tutuklu olarak yargılanmaktadır?” diye sordu.

    CHP’li Gök, Meclis Başkanlığı’na sunduğu soru önergesinde, İstanbul’da başta Deniz Feneri Derneği’nin genel merkezi olmak üzere birçok adrese operasyonlar düzenlendiğini, baskınlar arasında Kanal 7 televizyonunun da bulunduğunu hatırlattı. CHP’li Gök, “Almanya’da görülen Deniz Feneri e.V davasında Türkiye’deki asıl failler açıklanmıştır. Bu nedenle Almanya’nın Türkiye’den sorgulanmasını istediği kişiler 16 kişilik bir liste halinde Türkiye’ye bildirilmiştir. Hatta Aydın Doğan ve Başbakan Erdoğan arasındaki gerginliğin Alman savcıları tarafından hazırlanan bu iddianameye ilişkin Doğan Medyasında yer alan haberler yüzünden olduğu da iddialar arasındadır.”dedi. Gök Adalet Bakanı Sadullah Ergin’e şu soruları yöneltti:

    “Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen Deniz Feneri e.V soruşturması kapsamında kaç kişi tutuklu olarak yargılanmaktadır? Ergenekon Soruşturması kapsamında kaç kişi tutuklu olarak yargılanmaktadır? Deniz Feneri e.V soruşturması kapsamında kaç kişinin telefonları dinlenmiş ve bu dinlemelerin ne kadarı medyada yer almıştır? Ergenekon Soruşturması kapsamında kaç kişinin telefonları dinlenmiş ve bu dinlemelerin ne kadarı medyada yer almıştır? Neden Deniz Feneri e.V davası soruşturmasındaki tutuksuz yargılamaya ilişkin usul Ergenekon Soruşturmasında uygulanmamıştır? Bu durum Anayasanın “Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10′nci maddesindeki hükümlere aykırılık teşkil etmez mi? Arama kararı için yaklaşık bir yıl süre neden beklenmiştir? Böylesine önemli bir davada delillerin karartılması ihtimali neden göz ardı edilmiştir? Bu baskın neden İstanbul Emniyet Müdürü Çapkın’la, Kanal 7 Yönetim Kurulu Başkanı Zekeriya Karaman’ın görüşmesinden sonra yapılmıştır? Savcılığın arama kararında peşinen gözaltı yok şeklindeki talimatını nasıl değerlendiriyorsunuz?” (ANKA)

    (EG/BÜN) (Ankara Haber Ajansı) 19.10.2009

Yorum yaparak destek olabilirsiniz

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s